Jak kontrolować normy czasu pracy kierowcy z pomocą monitoringu GPS?

Skuteczna kontrola czasu pracy kierowcy to jedno z ważnych zadań, przed którym staje firma transportowa. Jego istotna rola wynika z szeregu czynników, takich jak m.in. konieczność spełnienia wymagań stawianych przez przepisy prawne czy wpływ kondycji psychofizycznej pracownika na wydajność i bezpieczeństwo podejmowanych przez niego działań. Dokładna analiza czasu pracy kierowcy ciężarówki pozwala wykryć ewentualne nieprawidłowości w tym obszarze i podjąć właściwe kroki w celu poprawy sytuacji.

Efektywna kontrola i rozliczanie czasu pracy kierowców są możliwe dzięki zastosowaniu nowoczesnych rozwiązań technologicznych. Wśród nich znajdują się tachografy cyfrowe, czyli urządzenia rejestrujące aktywność kierowcy oraz przebytą przez niego drogę. Zgodnie z przepisami Unii Europejskiej tachografy są, co do zasady, obowiązkowe w pojazdach o DMC powyżej 3,5 t wykonujących zarobkowy transport drogowy rzeczy lub osób. Od 1 lipca 2026 r. obowiązek ten obejmie również pojazdy lub zespoły pojazdów o DMC powyżej 2,5 t wykonujące międzynarodowy zarobkowy transport rzeczy lub przewozy kabotażowe.

Pojazdy rejestrowane od maja 2006 r. musiały być wyposażone w tachografy cyfrowe. Obecnie w transporcie międzynarodowym obowiązują również przepisy dotyczące tachografów inteligentnych drugiej generacji (G2V2), których wdrażanie odbywa się etapowo, zgodnie z Pakietem Mobilności. Przewoźnicy muszą podchodzić bardzo poważnie do powinności wynikających z regulacji prawnych, takich jak np. montaż w pojeździe monitorującego czas pracy kierowcy tachografu cyfrowego. Naruszenie tych przepisów sprawia, że narażają się na dotkliwe kary. Dlatego tak ważne jest, aby kontrola czasu pracy kierowcy pod względem jego zgodności z obowiązującymi normami, była realizowana systematycznie i efektywnie.

Choć w niektórych pojazdach tachografy analogowe mogą być nadal legalnie używane, przepisy UE przewidują stopniowe przechodzenie na tachografy cyfrowe i inteligentne, szczególnie w transporcie międzynarodowym. W kontekście działań, takich jak np. analiza czasu pracy kierowcy, ta wymiana będzie sporym ułatwieniem. Z czego to wynika?

Przewagą tachografów cyfrowych nad analogowymi jest możliwość ich integracji z systemami monitoringu pojazdów. Nowoczesne tachografy cyfrowe mogą integrować się z systemami telematycznymi za pomocą dedykowanych interfejsów komunikacyjnych, umożliwiających m.in. zdalny odczyt danych DDD oraz monitorowanie aktywności kierowcy. Dzięki tym funkcjonalnościom kontrola i analiza czasu pracy kierowców stają się znacznie prostsze.

W dalszej części artykułu omówimy m.in. to, jak unormowany jest cykl pracy kierowcy, a także jakie rozwiązania technologiczne może wykorzystać pracodawca, by kontrola czasu pracy kierowców przebiegała sprawnie i była dokładna.

Jak unormowany jest aktualnie czas pracy kierowcy ciężarówki?

Zgodnie z obowiązującymi normami prawnymi, czyli np. Rozporządzeniem (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2006 r., tachograf rejestruje aktywności kierowcy, takie jak jazda, odpoczynek, dyspozycyjność i inna praca, które stanowią podstawę do rozliczania czasu pracy kierowcy. Monitoruje on czas aktywności kierowcy w każdym ze wspomnianych czterech trybów pracy.

To samo rozporządzenie definiuje również normy czasu pracy rozpatrywane w cyklu jazdy bez przerwy, jazdy dobowej i jazdy w okresie dwóch tygodni. Pomysł wdrożenia i rejestrowania za pomocą tachografów czasu pracy kierowców pojawił się już kilka dekad temu. Jego celem miało być obniżenie liczby wypadków drogowych z udziałem kierowców ciężarowych, które, jak nietrudno się domyślić, bywają tragiczne w skutkach. Taki licznik czasu pracy kierowcy miał z założenia zapobiegać sytuacjom, gdy przemęczona osoba prowadząca pojazd naraża siebie i innych uczestników ruchu.

Ze względu na to, iż Polska jest państwem członkowskim Unii Europejskiej, a znaczna część polskich firm transportowych realizuje przewozy na jej terenie, głównym dokumentem prawnym, określającym normy czasu pracy i jazdy kierowcy jest właśnie Rozporządzenie (WE) nr 561/2006. Należy jednak pamiętać, że w krajach pozawspólnotowych ten akt prawny nie obowiązuje, a w krajach objętych Umową AETR stosuje się przepisy Umowy europejskiej dotyczącej pracy załóg pojazdów wykonujących międzynarodowe przewozy drogowe (AETR). Do marca 2014 roku dało się wymienić kilka różnic między umową AETR i Rozporządzeniem nr 561, jednak 28.03.2014 w Dzienniku Ustaw zostało opublikowane ogłoszenie Prezydenta w sprawie zmian do Umowy europejskiej dotyczącej pracy załóg pojazdów wykonujących międzynarodowe przewozy drogowe. Przepisy AETR zostały w dużym stopniu zharmonizowane z Rozporządzeniem 561/2006, dzięki czemu regulują większość kwestii w bardzo podobny sposób.

Znajomość przepisów regulujących czas pracy kierowcy tygodniowy, dzienny i dwutygodniowy jest bardzo istotna zarówno z perspektywy samej osoby prowadzącej pojazd, jak i menedżera floty. Stosowanie się do nich pozwala nie tylko uniknąć kar, ale także zadbać o bezpieczeństwo kierowcy i innych uczestników ruchu drogowego. Z tego względu przyjrzymy się teraz bliżej temu, jak unormowany jest czas pracy kierowcy zawodowego (w tym także czas pracy kierowcy autobusu, jeśli realizuje on przejazdy regulowane przez wspomniane wcześniej przepisy).

Kontrola czasu pracy kierowcy – jakie są normy czasu pracy kierowcy zawodowego?

Według Rozporządzenia (WE) nr 561/2006, artykułu 6 kierowcę obowiązują następujące normy czasu pracy:

• Dzienny łączny czas jazdy kierowcy nie może przekroczyć 9 godzin, jednak kierowca może wydłużyć czas prowadzenia pojazdu do 10 godzin dwa razy w tygodniu kalendarzowym (od poniedziałku 00:00 do niedzieli 24:00).
• Tygodniowy łączny czas prowadzenia pojazdu nie może przekroczyć 56 godzin i nie może przekroczyć tygodniowego czasu pracy ustalonego w dyrektywie 2002/15/WE.
• Dwutygodniowy łączny czas prowadzenia pojazdu nie może przekroczyć 90 godzin.

‍

Należy pamiętać, że rozporządzenie definiuje nie tylko tygodniowy czy dzienny czas pracy kierowcy, ale również niektóre pojęcia, np. to, że łączny czas prowadzenia pojazdu obejmuje łączny czas trwania prowadzenia pojazdu we wszystkich krajach wspólnotowych oraz na terenie państwa trzeciego. Choć powyższe normy czasu pracy nie odnoszą się do wszystkich rodzajów pojazdu, to jednak jeśli kierowca poruszał się innym pojazdem, który ustawowo nie jest zobligowany do posiadania tachografu, to powinien uzupełnić brakujące aktywności poprzez wpis manualny wykonany w tachografie.

Rys. 1 Ilustracja przedstawiająca prawidłową interpretację odpoczynków tygodniowych (foto: transtica.pl)

Jakie są normy przerw i odpoczynków dla kierowców zawodowych?

Analizując mierniki ważne dla kierowców i spedytorów, należy zwrócić uwagę nie tylko na to, jak unormowany jest dopuszczalny czas prowadzenia pojazdu. Równie istotne są także przepisy regulujące takie kwestie jak np. odpoczynek kierowcy oraz przysługujące mu przerwy.

Rozporządzenie (WE) nr 561 definiuje również parametry odpoczynków, jakie kierowca musi wykonać. Zgodnie z definicją, odpoczynek to nieprzerwany okres, w którym kierowca może w pełni swobodnie dysponować swoim czasem. Ustawodawca regulując cykl pracy kierowcy, przewidział trzy rodzaje przerw i odpoczynków. Gwarantują mu one swobodne dysponowanie swoim czasem wolnym, zgodnie z definicją płynącą wprost z rozporządzenia.

• Przerwa 45 minut – na każde 4:30h jazdy kierowca jest zobligowany do odbycia przerwy. Razem z czasem jazdy, obie te wartości tworzą cykl prowadzenia pojazdu. Ze względu na konieczność uelastycznienia pracy kierowcy od warunków zewnętrznych (np. pracy terminali załadunkowych) kierowca może odbyć przerwę w postaci dzielonej, to znaczy – najpierw pierwszą część, trwającą co najmniej 15 minut, a później drugą część, trwającą co najmniej 30 minut. Co ważne, kolejność odcinków musi być dokładanie taka jak w przykładzie. Błędem będzie, jeśli kierowca najpierw odbierze przerwę trwającą co najmniej 30 minut, a później co najmniej 15.
• Odpoczynek dobowy – Ddzienny okres odpoczynku, bo taką definicję nadaje rozporządzenie, dzieli się na następujące rodzaje.
• Regularny dzienny okres odpoczynku – zgodnie z prawem, to odpoczynek, a więc czas, w którym kierowca może swobodnie dysponować swoim czasem, trwający minimum 11 godzin,
• Skrócony dzienny okres odpoczynku – maksymalnie trzy razy między dwoma odpoczynkami tygodniowymi (o nich dalej) kierowca może skrócić swój dzienny okres odpoczynku do 9 godzin. Ważne jest, by zdać sobie sprawę z faktu, że definicja „między odpoczynkami tygodniowymi” nie oznacza tego samego co „raz na jeden tydzień kalendarzowy”,
• Dzielony dzienny okres odpoczynku – to kolejna forma ustępstwa wobec warunków panujących w transporcie drogowym. Dzielony dzienny okres odpoczynku daje kierowcy możliwość odebrania odpoczynku w dwóch częściach, z których pierwsza musi trwać minimum 3 godziny, a druga minimum 9 godzin. Zgodnie z ogólnie przyjętą zasadą, dzienny odpoczynek kończy dobę pracowniczą dla kierowcy. Oznacza to, że kierowca musi odebrać drugą część dzielonego odpoczynku dziennego przed upływem 24 godzin od pierwszej aktywności, a więc od rozpoczęcia aktualnej doby pracowniczej.

Wiemy już, jak powinien wyglądać odpoczynek dobowy kierowcy zawodowego. Chcąc jednak skutecznie realizować zadanie, jakim jest kontrola, analiza i rozliczanie czasu pracy kierowcy, niezbędna okazuje się także znajomość regulacji dotyczących tygodniowych okresów odpoczynku.

Rys. 2 Schemat odbierania regularnego odpoczynku dziennego. (foto transtica.pl)

Rys. 3 Schemat odbierania skróconego odpoczynku dziennego. (foto: Transtica.pl)

Rys. 4 Schemat odbierania dzielonego dziennego okresu odpoczynku.

Tygodniowy czas pracy kierowcy – jak unormowane są okresy odpoczynku?

Zarządzanie czasem jazdy i odpoczynku to nie lada wyzwania. Każdy tydzień pracy, kierowca musi zakończyć odpoczynkiem tygodniowym. Co ciekawe, odpoczynek tygodniowy kończący pracę kierowcy może zostać odebrany już po dwóch dniach prowadzenia pojazdu. Należy sobie tutaj uświadomić, że tydzień pracy kierowcy nie jest tygodniem kalendarzowym. Pierwszy raz w tym artykule wspominaliśmy o tygodniu pracy kierowcy przy okazji skróconych dziennych odpoczynków. Trzeba pamiętać, że wydłużenie dobowego okresu  prowadzenia z 9 do 10 godzin można wykonać dwukrotnie w tygodniu kalendarzowym (a więc od poniedziałku 00:00 do niedzieli 23:59), natomiast skrócenia regularnego dziennego okresu odpoczynku można wykonać trzykrotnie między dwoma tygodniowymi okresami odpoczynku. Ustawodawca również zdefiniował czym jest tygodniowy okres odpoczynku i na wzór poprzednich rozdzielił definicję na:

• regularny tygodniowy okres odpoczynku musi trwać nieprzerwanie minimum 45 godzin, w którym zgodnie z poprzednią definicją kierowca może dysponować swoim czasem bez ograniczeń,
• skrócony tygodniowy okres odpoczynku musi trwać nieprzerwanie minimum 24 godziny, ale mniej niż 45 godzin.

Tygodniowy odpoczynek kierowcy powinien nastąpić maksymalnie po sześciu okresach 24-godzinnych licząc od końca poprzedniego tygodniowego okresu odpoczynku. Skrócony tygodniowy okres odpoczynku wymaga póżniejszej rekompensaty równoważnym okresem odpoczynku. Przykładowo, jeśli skrócony tygodniowy okres odpoczynku trwał 30 godzin, to do rekompensaty pozostaje 15 godzin, które należy odebrać (to znaczy wydłużyć kolejny regularny tygodniowy okres odpoczynku o 15 godzin) przed końcem trzeciego tygodnia następującego po danym tygodniu.

Poniżej dla ułatwienia przedstawiamy obrazujący odpoczynek tygodniowy kierowcy wzór w postaci schematu odbierania regularnego i skróconego tygodniowego okresu odpoczynku.

Rys. 5 Schemat odbierania regularnego i skróconego tygodniowego okresu odpoczynku.

Panel kontroli czasu pracy kierowcy według tachografu z zachowaniem norm wynikających z ustaw i rozporządzeń o czasie pracy

Z perspektywy spedytora posiadanie aktualnych informacji na temat pozostałego czasu pracy kierowcy jest bardzo istotne. Realizacja tej potrzeby częściowo oparła się o wskazania z systemów monitoringu GPS prezentujących czas jazdy kierowcy w oparciu o wskazania z magistrali CAN pojazdu. Aby znać wskazania czasu pracy kierowcy, konieczne jest wykorzystywanie danych o jego aktywności bezpośrednio z tachografu. Nowoczesne systemy monitoringu GPS umożliwiają zidentyfikowanie kierowcy po numerze jego karty oraz odczytanie aktualnego trybu prowadzenia. Niektóre systemy pozwalają na przewidywanie dopuszczalnych norm w oparciu o analizę kilku podstawowych parametrów.

Rys. 6 Przykładowy panel kontroli czasu pracy kierowcy według tachografu w systemie monitoringu GPS

Do podstawowych informacji z zakresu czasu pracy kierowcy, jakie prezentowane są spedytorowi na bieżąco należy imię i nazwisko kierowcy, którego karta jest umieszczona w slocie 1 i slocie 2 tachografu. Następnie systemy informują spedytora o tym kiedy rozpoczął bieżącą dobę pracowniczą. To ułatwia określenie czasu, w którym kierowca musi się zmieścić z odebraniem dziennego okresu odpoczynku. Spedytor prócz powyższych informacji widzi również, jaki aktualnie tryb aktywności kierowcy jest aktywny oraz od jakiego czasu trwa nieprzerwanie. Licznik skróconych odpoczynków w systemie lokalizacji GPS wskazuje na to, ile razy kierowca odebrał dzienny okres odpoczynku w wymiarze większym niż 9 i mniejszym niż 11 godzin. Co ważne, dane w panelu są obrabiane według reguły jednej minuty, która dokładnie została opisana w ROZPORZĄDZENIU KOMISJI (UE) nr 1266/2009. Dla ułatwienia pracy, spedytor na panelu może podglądnąć postęp w realizacji dopuszczalnych norm czasu pracy, o których piszemy powyżej.

Rys. 7 Zapis zarejestrowanych odstępstw od założonych norm – skrócenia i wydłużenia czasu jazdy i odpoczynków.

Skuteczne rozliczanie czasu pracy kierowców – raport aktywności kierowcy w systemie monitoringu GPS pozwala odtworzyć przebieg pracy kierowcy

Raport czasu pracy kierowcy sporządzony dla kierowcy (nie dla pojazdu!) prezentuje cały zakres aktywności kierowców ciężarowych. Raport zawiera wszystkie informacje, jakie znajdziemy w raporcie generowanym przez programy do analizy plików DDD. Pod każdym wykresem aktywności kierowcy znajduje się zapis trybów pracy, jakie kierowca wykonywał. Dodatkowo system Navifleet wykrywa w jakim pojeździe przebywał kierowca wykonując wybraną aktywność. To wszystko sprawia, że kontrola czasu pracy kierowców jest znacznie łatwiejsza.

Rys. 8 Fragment raportu aktywności czasu pracy kierowcy wygenerowany z systemu monitoringu GPS.

System Navifleet – łatwiejsza ewidencja czasu pracy kierowców i wiele innych możliwości

Przedsiębiorcy, których interesuje sprawdzone oprogramowanie do monitorowania wydajności pracy kierowców oraz ich aktywności, powinni zwrócić uwagę na kompleksowy system zarządzania flotą pojazdów Navifleet. Znacząco ułatwia on realizację zadań z tego obszaru i pomaga zapobiegać przekraczaniu przepisów, które mogą skutkować karami np. ze strony Inspekcji Transportu Drogowego.

System Navifleet oferuje szereg funkcjonalności, które usprawniają zarządzanie flotą i rozliczanie czasu pracy kierowców. Wśród nich znajdują się m.in.:

• zdalny odczyt kart kierowców i pamięci tachografu, który jest nieocenionym wsparciem w realizacji zadań takich jak np. analiza i kontrola czasu pracy kierowcy,
• e-protokoły,
• kontrola stanów licznika,
• identyfikacja kierowców,
• monitoring GPS.

Wdrożenie systemu Navifleet, który sprawdza się doskonale jako program do wsparcia pracy kierowcy i fleet managera, to skuteczny sposób na optymalizację zarządzania flotą w firmie.